موجودات ممكن مركّب از ماهيّت و وجود هستند . كه كلّ ممكن زوج تركيبىّ له ماهيّة و وجود . البته بايد توجه داشت كه ماهيّت صرف بدون هيچ‌گونه تعيّن و تشخّص تنها در ذهن موجود است . يعنى ذهن ماهيّت را از همهء عوارض و تعيّنات پيراسته مىكند ، و آن را به صورت ماهيّت محض در نظر مىآورد . امّا در خارج تحقّق ماهيّت صرف محال است كه الشّىء ما لم يتشخّص لم يوجد . و نيز بايد دانست كه ماهيّت فى حدّ ذاتها نه موجود است و نه معدوم ، نه جزئى است و نه كلّى . . . زيرا مثلا اگر در حقيقت انسان جزئى مأخوذ باشد ، ديگر انسان صادق بر كثيرين نتواند بود . و اگر كلّى مأخوذ باشد ، ديگر شامل افراد جزئى نخواهد شد . پس ماهيّت انسان - مثلا - جز ماهيّت انسان چيزى نيست . و آنچه از جزئيّت و كليّت و وجود و عدم و جز آن عارض آن بشود ، در مرتبهء ذات آن نيست . و به همين‌جهت حكما گفته‌اند « الماهيّة من حيث هى ، ليست إلّا هى ، لا موجودة و لا معدومة » . توضيح اين اجمال آنكه اگر ماهيّت را به شرط اينكه مقارن با لواحق و عوارض يعنى تشخّصات زائد بر ماهيّت باشد ، اعتبار كنند ، ماهيّت به شرط شىء و ماهيّت مخلوطه ناميده مىشود . و به اين اعتبار در خارج موجود است . مانند هريك از افراد انسان كه در خارج موجود هستند . حال اگر آن را به شرط نبودن لواحق و عوارض اعتبار كنند ، يعنى به نحوى كه هيچ‌چيز ديگر غير از مقوّمات آن ماهيّت در نظر گرفته نشود ، يعنى فقط ماهيت صرف در نظر گرفته شود ، بدون اينكه مقيّد به هيچ‌گونه تشخّصى باشد ، و به عبارت صريحتر مشروط باشد به همراه نبودن تشخّصات و تعيّنات ، به شرط لا ، يا به شرط لا شىء يا ماهيّت مجرّده ( يعنى برهنه از هر امر عرضى ) ناميده مىشود و به اين اعتبار تنها در ذهن موجود است . امّا اگر آن را بدون مقارنهء آن لواحق ، يا عدم مقارنهء آن لواحق لحاظ كنند ، ماهيّت لا به شرط و ماهيّت مطلقه ( يعنى رها از هرگونه قيدى . چه قيد بودن عوارض و چه قيد نبودن عوارض ) ناميده مىشود . و نظر به همين‌وجه اخير است كه گفته‌اند « الماهيّة من حيث هى ليست إلّا هى » . در اين صورت نه شرط وجود تعيّنات در آن هست ، و نه شرط عدم تعيّنات . و اين اعمّ از ماهيت به شرط شىء و ماهيّت به شرط لا است . و به همين‌جهت آن را ماهيّت لا به شرط مقسمى مىنامند . زيد موجود در خارج ، البته ماهيت صرف و مجرّد نيست ، بلكه ماهيّت مخلوطه است .